Ikony Matki Bożej
Trochę historii…
Jak podają legendy, najstarsze przedstawienie Maryi pochodzi spod pędzla św. Łukasza Ewangelisty. Jeden z wizerunków ikonograficznych tego świętego ukazuje go właśnie malującego Matkę Bożą z Dzieciątkiem Jezus. To w jego Ewangelii znajdujemy piękny hymn pochwalny jaki wyśpiewuje Maryja tj. Magnificat.
Z ikonami Maryi ściśle łączy się dogmat o Bożym Macierzyństwie, który został ogłoszony na Soborze Efeskim w 431 r. Dlatego każdą ikonę Matki Bożej podpisujemy skrótem MP OY ; co jest skrótem od greckich słów MHTHP OEOY (Matka Boga).
Różne wizerunki
Gdyby spojrzeć przekrojowo to wydaje się, że typów ikonograficznych Maryi jest zdecydowanie najwięcej. To co łączy większość ikon maryjnych to szaty. Najczęściej spodnia suknia Matki Bożej jest niebieska. Na wierzchu zaś okryta jest maforionem, który jest rodzajem szala bądź płaszcza. Jest on zazwyczaj koloru czerwonego w różnych jego odcieniach. Ks. Dariusz Klejnowski – Różycki zwraca uwagę, że nawiązuje to do Arki Przymierza, która była zakryta czerwoną zasłoną. To pokazuje wyjątkową rolę Maryi. Czasem zdarza się, że kolory są odwrócone: błękitny maforion i czerwona szata spodnia. Można też zauważyć, że na szacie Matki Bożej znajdują się trzy złote gwiazdy. Oznaczają one potrójne dziewictwo Maryi (była dziewicą przed, w czasie i po porodzie Jezusa).
Do najpopularniejszych przedstawień maryjnych należą:
Matka Boża Orantka/Znak
Ten wizerunek jest jednym z najstarszych. Przedstawia on Maryję ze wzniesionymi ku górze dłońmi, które są wyrazem modlitwy. Już we wczesnym chrześcijaństwie wierzący zwracali się do niej ze swoimi prośbami. Wyrazem tego jest modlitwa Pod Twoją obronę, której historia sięga III wieku. Bardzo często na ikonach Orantki występuje Jezus Emmanuel (Dzieciątko) w medalionie na piersi, przez co pokazuje nierozerwalną więź Maryi ze swoim Synem.
W jednym z hymnów bizantyjskich słyszymy: „Łono Twoje stało się większe od nieba, ponieważ Tego, którego nieba nie mogą ogarnąć, Ty nosiłaś w swym łonie, o Bogurodzico”.
Matka Boża Eleusa/Umilenije/Glykofilousa
To przedstawienie, które wyraża czułość między Matką, a Jej Synem. W głębokim spojrzeniu wyraża się smutek Bogurodzicy, która przeczuwa jaki los czeka Jezusa. Najbardziej znaną ikoną jest wizerunek Matki Bożej Włodzimierskiej, której powstanie datowane jest na XII w. Twarz Maryi wygląda jakby przyjmowała pocałunek Jezusa. Emmanuel na tych ikonach jedną ręką obejmuje szyję Matki, a drugą błogosławi.
Jeden z apokryfów starochrześcijańskich mówi: „Jej oblicze było smukłe i owalne, Jej włosy miały kolor dojrzałej pszenicy, usta jasnoczerwone, Oczy w kształcie owoców drzewa migdałowego, a ręce delikatnie ukształtowane”.
Matka Boża Hodegetria
Dosłownie tłumacząc, określenie Hodegetria oznacza „wskazująca Drogę”. Powodem tego jest dłoń Maryi, która pokazuje na Jezusa. Chrystus mówi o sobie „Ja jestem Drogą, Prawdą i Życiem”(J 14,6) a Matka jest tą, która zachęca do pójścia za Nim. Znawcy określają, że na tych przedstawieniach Maryja jest tronem dla Jezusa. Do najbardziej popularnych wizerunków tego typu należą: Matka Boża Częstochowska, Matka Boża Kazańska czy Salus Populi Romani .
Pneumatofora
To przedstawienie nie należy do ikon kanonicznych choć jest często wybierane przez moich klientów. Słowo pneumatofora oznacza niosącą Ducha. Wiemy z Pisma Świętego, że Maryja poczęła za sprawą Ducha, była także w czasie Pięćdziesiątnicy z uczniami. Maryja nazywana Oblubienicą Ducha, na tej ikonie przytula właśnie Ducha Świętego. Wizerunek powstał w Klasztorze Karmelitanek Bosych w Szczecinie jako owoc medytacji nad rozważaniami św. Maksymiliana Kolbe.
To co przekonuje wiele osób do tego przedstawienia to ogromna czułość, która bije z ikony i zaproszenie do kontemplacji.
Ikony maryjne stanowią dużą część pośród ikon, które dotychczas napisałem. Bardzo często kiedy kończę etap malowania przechodzę obok ikony i mówię na głos „Piękna jesteś przyjaciółko moja” (Pnp 4,1). Tworzenie ikon przybliżyło mnie do Maryi.
Zapraszam do zapoznania się z moimi ikonami Matki Boga.
