Ikona krok po kroku
Dla początkującego ikonopisarza, każdy z etapów tworzenia ikony wydaje się czymś bardzo trudnym. Proporcje, składniki, pigmenty i nazewnictwo sprawiają, że niektórzy mogą pomyśleć, że zamieniamy się w alchemików.
W tym poście postaram się w przystępny sposób opisać poszczególne kroki pisania ikony.
Świadomie pomijam etap pierwszy czyli przygotowanie (gruntowanie deski). Ze względu na brak warsztatu, kilka lat temu zrezygnowałem z samodzielnego przygotowywania deski. Wiązało się to często z dużą ilością pyłu (w procesie szlifowania), który wnikał w różne domowe przestrzenie.
Obecnie mam kilka miejsc, w których kupuję gotowe, świetnie przygotowane deski.
1. Przeniesienie rysunku, grafija i szelakowanie.
W zależności od Twoich umiejętności ikonografa możesz przygotować rysunek własnoręcznie bądź skopiować go z wydrukowanej kopii. Przeniesienie polega na “wysmarowaniu” odwrotnej strony rysunku ciemnym pigmentem (np. siena palona) i “przebiciem” go metodą kalki na deskę. Poprawiamy najważniejsze linie tak aby nie zgubiły się w dalszym procesie tworzenia.
Następnym krokiem jest delikatne “wyrycie” tych linii ostrym narzędziem, najlepiej rylcem. (Są już obecnie rylce w długopisie, co zwiększa wygodę). Należy unikać głębokich pociągnięć.
Po ukończeniu powyższych działań kolejnym etapem jest szelakowanie. Szelak to naturalna żywica, która używana jest w różnych dziedzinach konserwacji i pracy z drewnem. Możesz przygotować go samodzielnie albo kupić gotowy roztwór. W sklepach z zaopatrzeniem dla plastyków występuje najczęściej jako politura na szelaku najjaśniejszym.
Ważne!
Szelakujemy tylko i wyłącznie miejsca, w których położone będzie złoto. Nie da się malować po szelaku więc trzeba uważać na to gdzie kładziemy ten roztwór żywicy. Jego głównym celem w ikonie jest “odcięcie” płatków złota od gruntu. Taka forma izolacji.
2. Przeniesienie rysunku
Na pewno wykonując wszystkie powyższe kroki odkryjesz, że część pigmentu, który był pierwotnie na desce roztarł się. Nie ma się czym martwić. Po to właśnie wykonywaliśmy grawerunek żeby linie nam nie uciekły.
Przed rozpoczęciem malowania musimy przygotować medium tj połączenie żółtka jajka z winem.
Jak przygotować medium:
- Rozbijamy jajko, opłukujemy je z całego białka tak żeby pozostało samo żółtko.
- Przebijamy błonkę żółtka, tak żeby cały środek móc wlać do jakiegoś naczynia (szklanka, literatka, mały słoik)
- Żółtko zalewamy winem w proporcji: 1 część żółtka na 3 części wina.
- Delikatnie mieszamy.
- Przechowywać w lodówce max. 2-3 dni.
To jest przepis na temperę chudą. Z takiej korzystam.
Z takim roztworem mieszamy pigmenty.
Do poprawiania rysunku zalecam sienę paloną. umbrę paloną czerwonawą, ciemne mieszanki pigmentów np. do szat.
Ważne!
Wino musi być wytrawne, gronowe, białe. Czerwone wino będzie zabarwiać pigment ponieważ ma swój kolor, a wino inne niż wytrawne będzie się kleić, a tego nie chcemy.
3. Pierwsze kolory
Mając przygotowane medium możemy rozpocząć proces malowania. W metodzie, której używam wychodzi się od najciemniejszego koloru i każdy kolejny krok to rozjaśnianie. Teologicznie można mówić o wychodzeniu z ciemności do światła.
W tym pierwszym etapie malowania dążymy do osiągnięcia w miarę jednolitego ciemnego koloru, z którego będziemy wyprowadzać jaśniejsze elementy. Nie ma jednego koloru, od którego należy wyjść.
W przypadku skóry ja używam jako “podkładu” ochry czerwonej, którą rozjaśniamy różnymi ochrami. Nie jest to jedyna droga.
4. Sankir
W pierwszej fazie dążymy do momentu, w którym nie przebija żadna biel.
To zaledwie początek naszej pracy. Ale bardzo istotny. Teraz będziemy nadawać kształty wszystkim elementom naszej ikony, żeby na koniec przypominały te wizerunki, z których korzystaliśmy jako inspiracja.
Ważne!
Są różne podejścia do etapów w ikonie. W swoim doświadczeniu zauważyłem, że łatwiej robić mi poszczególne elementy rozdzielnie. Najczęściej robię w pierwszej kolejności szaty (od początku do końca), a później elementy ciała. Warto znaleźć swoje rozwiązanie.
5. Wykończenie szat
Bardzo często szaty stanowią dużą część ikony. Nie bagatelizuj ich. Delikatne przejścia między poszczególnymi załamaniami, modelowanie szat może przysporzyć bólu głowy. Trzeba unikać ostrych, kontrastowych przejść. Pewnie w pracy doświadczonego ikonografa można “eksperymentować” i może wyglądać to bardzo ładnie, ale na początku chcę Ci zaoszczędzić paniki wynikającej z braku płynnych przejść.
Uwierz mi. Znam to bardzo dobrze. Wielokrotnie myślałem o rezygnacji z tworzenia ikon bo coś mi nie wyszło. Na szczęście nie poddałem się.
6. Praca nad częściami ciała
Jeśli robisz to w taki sposób jak ja i skończyłeś etap szat, to przed tobą malowanie twarzy, dłoni, stóp i innych elementów ciała.
To stresujący moment. Znikające linie, dobranie odpowiednich pigmentów to tylko część problemów, które mogą Ci się przytrafić.
To co mogę polecić to warto czasem wstać i zostawić ikonę. Nawet na cały dzień. Tworzenie jest męczącym procesem i może to utrudniać prawidłowe kontynuowanie prac.
Ważne!
2 rady, które dla początkującego ikonopisarza mogą być pomocne.
Łączenie pigmentów może na początku być trudne do powtórzenia. Jeśli nie masz wprawy w uzyskiwaniu odpowiedniej barwy, warto na początku robić jej więcej. Może pozwolić Ci to uniknąć sytuacji, w której nie wiesz czego użyłeś żeby mieć ten kolor.
Unikaj gęstej mieszaniny medium z pigmentem. Lepiej położyć więcej delikatnych cienkich warstw, niż kilku “grubych”. Swoją drogą grube warstwy mogą doprowadzić do pęknięcia malatury.
7. Złocenie
To etap, który nauczył mnie najwięcej pokory. Jak każdy wymaga ogromnego skupienia. Metod złocenia jest wiele. Ja od kilku lat używam do tego mikstionu olejnego. Korzystam ze złota płatkowego 24-karatowego.
Nie będę opisywał tutaj procesu złocenia ponieważ jest on bardzo skomplikowany i ciężko nauczyć się go z Internetu.
8. Wykończenie
To moment, w którym mamy już cały wizerunek namalowany, ikona jest pozłocona więc najważniejsze rzeczy mamy za sobą. Nie można jednak przestać być czujnym. Zepsucie czegoś na tym etapie może naprawdę wywołać wiele trudnych emocji.
Wykończenie w moim rozumieniu oznacza: namalowanie aureoli, wykonanie napisów w ikonie oraz namalowanie ramki. W każdej ikonie maluje boki i tył farbą akrylową dzięki czemu jest bardziej estetyczna.
9. Werniksowanie
Po wykonaniu całej pracy zaleca się odłożenie ikony na jakiś czas. Ja daje jej minimum 2-3 tygodnie żeby całość “popracowała” i wyschnęła. Ostatnim etapem jest werniksowanie czyli pokrycie ikony werniksem czyli substancją, która zabezpiecza ją przed różnymi czynnikami. Możliwości w tym temacie jest sporo. Od najbardziej ortodoksyjnej olify do różnych werniksów akrylowych. Sam proces nie jest najprostszy więc każdy musi wybrać werniks dostosowany do swoich umiejętności.
W tym artykule próbowałem przeprowadzić Cię przez różne etapy tworzenia ikony. Mam nadzieję, że pomoże Ci w twojej drodze.
Zapraszam Cię jednak do skorzystania z szerokiej oferty kursów ikonograficznych. Dzięki nim pod okiem ekspertów poznasz tajniki pisania ikon.
